البته ممكن است حكم را به اين مقدار تعميم دهيم كه غير از چاه ، تصرفات ديگر كه موجب ضرر است ، هم‌چنين ساير همسايگان و املاك نزديك به هم را نيز شامل شود . فقها اين مسئله را در باب حريم چاه ، در كتاب احياء موات ، عنوان كرده‌اند ؛ و مشهور بين فقها اين است كه حريم چاه و قنات در زمين نرم ، هزار ذراع ؛ و در زمين سخت ، پانصد ذراع است ؛ ولى از مرحوم اسكافى و از « مختلف » « 1 » و « مسالك » « 2 » نقل شده كه حريم چاه به مقدارى است كه به چاه اوّل ضرر نزند . به هر حال اين اختلاف در فتوا تأثيرى در آن‌چه ما به دنبال آن هستيم ندارد ؛ چرا كه شك نيست كه حكمت يا علت تعيين محدوده به هزار يا پانصد ذراع ، رفع ضرر از ديگران است ؛ و بعيد نيست كه هر كدام از اين معيار ها ( دورى به مقدار هزار يا پانصد ذراع ، و يا علم به عدم ضرر براى همسايه ) كه حاصل شد كافى باشد ؛ و تفصيل بحث را به محل خودش وا مىگذاريم . نكته ديگر اين‌كه ، روايت مزبور منصرف است به موردى كه

--> ( 1 ) . مختلف الشيعه ، ج 6 ، ص 208 : « . . . والاعتبار الذى ذكره ابن الجنيد من الضرر ، جيّد لماذكره . . . » . ( 2 ) . مسالك الافهام ، ج 12 ، ص 415 : « . . . ولضعف المستند ، حده ابن الجنيد بما ينتفى معه الضرر ، و مال اليه فى المختلف ، جمعا بين ما دل على نفى الإضرار و على جواز الإحياء من غير تحديد . وهذا أظهر ، و ان كان الاول أشهر » .